Mavi Ladin

Belki bahçe çiçeklerinden biri değildir ama çiçek gibi güzel bir ağaç değil midir mavi ladin? Aslında bende tüm bu bahçe, bitki, çiçek tutkusunun kaynağı bu güzelim ağaç. Çiçek tohumları almak için gittiğim marketten arkadaşımın ısrarıyla bir paket de mavi ladin tohumu almış olarak çıktım. Bunu acaba yetiştirebilir miyim, tohumu nasıldır, neye ihtiyaç duyar, nasıl çıkar derken kendimi tohumların, ağaç yetiştiriciliğinin, benim şimdiye kadar çam diye geçip gittiğim onlarca iğne yapraklı türün arasında buldum.

6-7 cm derinlikte torfa ektiğim ve üzerini yine 0,5 cm torfla örttüğüm tohumlar, sabah akşam nemlendirmeme rağmen çimlenmedikçe canım sıkılmaya başladı. Bir de o kadar tecrübesizim ki torftan çıkan saçma sapan yabancı otları mavi ladin sanıyorum. Hiç bir yerde de çimlenme halindeki fotoğraflarını bulamadım ki kıyas yapayım. Neyse, nihayet uç verince işte mavi ladinciklerim böyle göründüler.  

Mavi Ladin Fidesi

Mavi ladin tohumu, susam tanesi kadar, rengi çok koyu kahve ile siyah arası bir şey. İnsanın bundan koca bir ağaç çıkacağına inanası gelmiyor. İlla gerekli değil, ama sanırım soğuk katlama ile çimlendirmede daha hızlı sonuç alınabilir. 

 Yukarıdaki fotoğraflarda tohumun kabuğu henüz düşmemiş. Ben çok sabırsız davranıp bir kaç tanesinin kapsülünü bitki yukarıdaki haldeyken incitmemeye çalışarak çıkarıp aldım. Ama şimdi bunun doğru olmadığını düşünüyorum. Çünkü altındaki iğneciklerin uçları tam olgunlaşmadan gün ışığına maruz kalıp ya kuruyarak sarardılar ya da kıvrılıp büküldüler. Bakalım bu kıvırcıkların akıbetleri ne olacak? 

 Arkadaki iki tane işte sabırsızlığımın kurbanları. Renkleri mavi ladinin orjinal rengine daha çok benzese de bunun nedeni tam aksine sağlıksız olmaları. (Ama öndeki nasıl, cillobiyente!!)








Sağ alt köşedeki zavallının haline bakın. Ona baktıkça kendimden utanıyorum.  

 Hele şunlara bakın!! Ortalarından yeni (ve aslında gerçek) sürgünlerini veriyorlar. Ağaçların ve tabii diğer bitkilerin çimlendiklerinde ilk çıkan yaprakları, aslında gerçek yaprakları değildir.Onlar tohumun içinde bulunan çeneklerdir. Bu ilk yeşil iğnelerden sonra çıkanlar asıl yapraklar.

Mavi ladn

Mavi ladin

Yaptığım onca hatadan sonra geç çıkan aşağıdaki tohuma hiç ellemiyorum. Az güneşli bir yerde kendi hızında büyüyor.

Mavi ladin tohumu

Saksıda mavi ladin

Saksıda mavi ladin

Mavi ladin

Mavi ladin fidesi

 Eee şimdi diyorsunuz ki mavi ladin mavi ladin dedin, bize göstere göstere bu küçümenleri mi gösterecektin??
Ee valla öyle yapacaktım....ama araştıra araştıra derken, bizim apartmanın kötü bahçesindeki iki güzelim ağacın aslında gökte aradığım ladin olduğunu keşfetmeyeyim m???

Nerden bilirdim,  biraz tuhaf bir budama şekli seçmişler. Rengi tutuyor tamam, ama mavi sedir var mavi göknar var. Diyorlar ki sedirin  iğne yaprakları böyle el ayası gibi düzenleniyormuş, taç gibi değil.  Göknarın yaprağı ise iki boyutlu yani yassıymış, ladinin yaprağı üçgenimsiymiş. Göknarın kozalakları yukarı doğruymuş ama mavi ladininki aşağı doğruymuş

Yaprağına baksam gözüm kaç numara astigmat benim, şaşılaşıyorum, anlamıyorum yassı mı üçgen mi beşgen mi.  Kozalağa gelince, mavi ladin 25-30 sene demeden kozalak vermezmiş ki, o kozalaklar da 40-50 sene demeden tohum vermezmiş. Bakıyorum kozalağı filan da yok bunun. Hay Allah, nasıl tespit etsem bu bizimkiler mavi ladin mi, değil mi?

Bırakalım kozalağı, yaprağı, ben size kend yöntemimi anlatayım. İlkbahar mevsimi bu iğne yapraklıları birbirinden ayırt etmek için en harika zaman. Neden mi, çünkü sürgünleri hep başka başka oluyor iğne yapraklıların. Ladininkiler de işte böyle oluyor.

Şimdi biraz daha yakından bakalım. Aşağıda sağda sürgünün ilk hali var. Saman gibi incecik bir kabuk oluşuyor altında yaprakcıklar gelişiyor. Sonra zamanla, yapraklar büyüyorlar o samanımsı kabuk da artık sadece en uçta takke gibi kalıyor.

Mavi ladin sürgünü 

Nihayetinde de sürgünler bu ponpona benzer hali alıyor. En az 30-40 iğne yapraktan oluşan ponponlar. Diğer iğne yapraklıların sürgünleri bu denli hacimli olmuyor. En fazla 10-15 tane açık yeşil renkli, ve mavi ladininkine kıyasla kısa iğneciklerden oluşuyor onlarınki. 

Mavi ladin sürgünü

Kirli Hanım Çiçeği (Zinnia elegance)

Bahçe çiçeklerinin en yosması bu katmerli güzellere bayılmamak elde değil. Renk renk, kat kat çiçekleriyle bahçemin neşesi olacaklar.Adına kirli hanım çiçeği diyorlar. Latincesi Zinnia. Ben benimkilere Zilli Hanım diyorum, alınmıyorlar. 

Online alışveriş sitelerinden birinden aldığım bir paket kirli hanım tohumunu bu sefer yeni öğrendiğim bir teknikle çimlendirmek istedim. Bu yüzden tohumları ikiye böldüm. Yarısını, daha önce mavi vapur dumanı çimlendirirken yaptığım gibi torfa ektim. Üstünü de toprakla kaplamadım. Bunun biraz hatalı olduğunu sonradan fark ettim tabii. Neden? Çünkü kirli hanım tohumları çok hafif, ancak mavi vapur dumanına kıyasla irice tohumlar. Boyları 0.5-1 cm arasında değişiyor.   Bu hafiflikleri (boşuna Zilli Hanım demiyorum) tohumların sulandıkça oraya buraya kaymalarına neden oluyor, bu nedenle sağlam kökler geliştiremiyorlar. Benimkilerin köklerinin yüzeyden yandan yandan gittiğini görünce panikledim. Üstlerine biraz daha torf-toprak karışımı serpiştirdim. Tabii çıkan yapraklarını gömmeden. Neyse ki pek nazlı değiller, büyüyorlar bakalım. İşte bu ilk grubun son halleri.

Kirli Hanım Çiçeği

Bu da biraz daha yakından nasıl göründükleri. Sarımsı kumlu toprağı yandaki boş araziden aldım( Litrelerce torf dert değil, nihayet çok ucuz ama taşıması mesele). Çok büyük olan çakılları ayıkladım. Küçüklerini bıraktım, çünkü bu taşlar fazla olan suyun tutulması, ve toprağın havadar kalması için faydalı oluyorlar. 

Kirli hanım çiçeği

 İkinci grup çiçek tohumuna ise soğuk katlama diye bilinen yöntemi uyguladım. Aslında bu yöntem, daha çok çimlenme engeli olan tohumlarda kullanılıyor. Bu tohumlar, zorlu koşullara dayanabilmek için, istedikler nem ve ısıyı yeterince uzun süre aldıklarına emin olmadan çimlenmeyen inatçı tohumlar. Soğuk katlama gibi teknikler, bu tohumları kandırmamıza yardımcı oluyor. Soğuk katlama şu şekilde yapılıyor.

• Rulo kağıt havludan kare şeklinde bir parça koparın.Fısfısla kağıt havlu hafif kabaracak şekilde nemlendirin. 
• Havlunun sağ yarısına tohumları aralıklarla yerleştirin. 
• Havlunun sol yarısını sağ yarısının üstüne kapatın. Islak olduğu için birbirine yapışacaktır.
• Sonra bu havluyu bir naylon torbanın içine koyun, ağzını kapatın. (Ben basitçe torbanın ağız kısmını katladım.)     
• Güneş görmeyen bir yerde bekletin. Arada sırada nemini kontrol edin. Kurumaya yüz tutmuşsa biraz daha fısfıslayın.
• Tohumun çeşidine göre 3 ila 7 gün arasında bahçe çiçekleri tohumlarınız çimlenmiş olacak.

   Ben kirli hanımın elini bu kadar çabuk tutacağını düşünemedim. 3 gün sonra havluyu bir açtım ki tohumlar 2 cm filan kadar çimlenmişler, hatta havlu kağıdı delmişler bile. Onları bir çabuk kağıttan çıkarıp (bir cımbıza ihtiyacım oldu) karışık büyük saksıma ektim. Çıkan filizleri biraz toprağa gömmeye çalıştım ama pek başarılı olmuş sayılmam. Yine de bu grup da ölmedi, hala hayattalar. İnanmazsanız kanıtı:

Kirli Hanım Çiçeği Çimlendirme

Öndeki iki tane daha tohum kabuğunu atamamış  ve diğerlerine kıyasla biraz geç gelişmiş olanlar. Arkada zürafa gibi uzayanlar ise daha önce çimlenmiş olanlar.Bitkilerin ilk çimlendiklerinde böyle zürafa gibi uzamaları pek iyi bir şey değil. Geç kalmış ikilinin arkasında görebileceğiniz gibi devrilme ihtimalleri çok yüksek. Bu şekilde uzamalarının sebebi, yeterli güneş alabilmek. Benm bu saksım yeterli güneş almıyor çünkü bu saksıda hala çimlenmemiş tohumlarım var.

Kirli hanım çiçeği fidesi

 Resmin ortasında gördüğünüz dört tane çimlenmemiş çin karanfili tohumunun hatırına bu saksıyı pek güneşe çıkarmıyorum. Yarı gölgede duruyor.  Öyle olunca da kirli hanımlar zürafa gibi uzatıyorlar boyunlarını. Bu durumda aslında üstüne toprak ekleyerek, boylarının desteklenmesini sağlamak gerek. Ancak, minik vapur dumanlarımı ve çin karanfilllerimi gömerek feda etmeden bunu yapmamamın da pek mümkünü yok.


Asıl sürpriz şu ki elimde kalan çimlenmiş tohumların bir kısmını da daha fazla büyümelerini beklemeden bahçeye ektim. Bizim apartman  bahçesi berbat halde. Pislikten ve çocukların top oymaları yüzünden bitkiler zorlu koşullar altındalar. Bu yüzden benim güzelim bahçe çiçeklerimi gerçekten bahçeye dikmem oldukça riskli, ama çocukların toplarından uzak bir köşe bulup, elimdeki dandik kürekle on 10-15 cm derinliğinde 20 cm-60cm boyutlarında dikdörtgen bir çukur kazdım.  Elimdeki mink fideleri de bir sabah erkenden götürüp diktim.

   Elimden geldiğince yabani otları köklerinden söküp toprağı havalandırmaya çalıştım. Topraktan çıkan irili ufalı taşları da belli belirsiz bir sınır olsun diye kenarlara yığdım. Bakalım bizim zilli hanım, bu mücadeleden galip çıkacak mı?
Son hallerini görmek için buyrun.

Mavi Vapur Dumanı

Mavi Vapur Dumanı, görüntüsü mükemmel bir bitki. Bahçe çiçeklerinin en mavilisi, gölgede kocaman yapraklar, güneşte ise sevimli mink yapraklara sahip. Bu nedenle güneş gören bir yerde saksı çiçeği olarak da bakılabilir. Aldığınız çiçek tohumlarını  kolaylıkla çimlendirmek mümkün. Zorlu bir çiçek bakımı gerektirmediğinden  de ayrıca şahane. Aşağıda evde torfta karanlık bir yerde çimlendirdiğim tohumlarımın 

son halini görebilirsiniz. 

Mavi Vapur Dumanı

 Bu haliyle pek minicikler, balkonda güneş altında oldukları için bu şekildeler sanırım.  Ama iyi beslendiklerinden ve susuz kalmadıklarından emin olmak için her gün en az iki kez kontrol ediyorum.

Çiçek tohumları ortalama bir pakette tohumun büyüklüğüne göre yüzlerce olabiliyor. Benim paketten de bir sürü çıktı. Bir saksıya imkanı yok sığmazlardı. Yukarıdaki halleriyle bile biraz sıkışık haldeler. Braz büyüdüklerinde onları fide torbalarına alıp sonra da apartmanın bahçesine dikeceğim. Aşağıda, artan tohumlarımı ektiğim büyük karışık saksıdan bir kare görüyorsunuz.

Çiçek tohumları çimlendirme

Burda kamereya en yakın büyük olanlar Latince adı zinnia elegans olarak bilinen kirli hanım çiçeği.  Yere yakın minikler bizim vapur dumanları. Resmin ortasında tohum haline gördükleriniz ise çin karanfili.

Mavi Vapur Dumanı Tohumu 

 Mavi vapur dumanı tohumunu merak ediyorsanız, işte yaprakların üzerinde kalmış olan tohum kabuklarına bakarak bir fikir sahibi olabilirsiniz. Maalesef tohumların fotoğraflarını çekmeden önce ekmiş bulundum hepsini. Siyah renkli, ince uzun biçimli, ortalama 2-3mm boyutlarında (fotoğraftaki boyutun 4'te biri kadar)  ama boyutlarından beklenmeyecek kadar çabuk çimlenen tohumlar.

Eğer siz de mavi vapur dumanı yetiştirmek istiyorsanız tek yapmanız gereken bir marketten ya da online alışveriş sitelerinden çiçek tohumu ve torf sipariş etmek.

• Bir kabı (yoğurt kabı, meyve kasası, vs.) ya da saksıyı en az 6 cm kalınlığında torfla gevşekçe doldurun. Elinizle çok bastırmadan yüzeyini düzeltin.  
• Sonra tohumları çok sık olmayan bir şekilde (benimkiler biraz sık oldu, siz öyle yapmayın) serpin. Genelde kural, tohum uzunluğunun en fazla iki katı kadar torfla tohumun örtülmesidir. Ama mavi vapur dumanı tohumu çok küçük olduğu için üstüne tekrar torf koymanıza gerek yok, yoksa tohumlar toprağı delip çıkamaz. 
• Güneş görmeyen ama ılık bir yerde her sabah ve akşam bir fısfısla yüzeyi nemlendirecek kadar sisleme sulayın. Biten camsil, oda parfümü vs. fısfıslarını iyice yıkayarak su doldurup bu işi halledebilirsiniz. Çimlenme gerçekleşene kadar güneş görmemesi ve nemli kalması çok önemli.  

Kimi yerlerde çmlendirme için üstünü naylonla filan örtün diyorlar, nem ve ısı kaybını önlemek için. Ama ben bir paket çiçek tohumunu havasızlık sonucu oluşan mantar yüzünden kaybettim. O yüzden bence örtmek doğru değil. Bence dışarıda hava sıcaklığı ortalama 15 dereceyi bulana kadar evin içinde bir yerlerde, sonrasında ise dışarıda çimlendirilebilir.  İlkbahar çimlendirme için en uygun mevsim. Ama uygun nem ve sıcaklığı sağladığınız sürece her mevsim çimlenebilir.

Tohum Delisi

Nasıl oldu bilmiyorum. Sanırım ucuzluğuyla meşhur market zincirine yaptığım olağan ziyaretlerden birinde dizi dizi saksı, torf, bahçe aletleri görmemle çiçek yetiştirmeye ve çiçek bakımına olan ilgim bir anda gün yüzüne çıkıverdi. Hemen internet alışveriş sitelerinden birine girip çeşit çeşit çiçek tohumu aldım. Bu blogda da onların gün gün gelişimini ve çiçek bakımı konusunda edindiğim tecrübeleri paylaşmak istiyorum.

Sigla (liquidambar orientalis)

Dünya üzerindeki tek doğal yayılış alanı Türkiye’nin güneybatısı ile Rodos adasıdır. Saf ya da başka ağaçlarla karışık ormanlar kurar. Ülkemizde 503 hektar saf sığla ormanı bulunmaktadır. Ortalama 15-20 m’ye kadar boylanabilen sığla, kalın dallı ve geniş tepeli bir ağaçtır. Nadir ve tehlike altında olduğu kabul edilen bir türdür.

İlk bakışta çınarı andırır. Yaşlandıkça, kabuğu koyulaşır ve derin çatlaklı bir görünüm alır. Dallara uzun saplarla bağlanan yaprakları genellikle beş lopludur. Gövde kabuğunun yaralanması sonucu elde edilen sığla yağı özellikle kozmetik ve ecza sanayinde kullanılan önemli bir hammaddedir.

Kavak (Populus)

Ülkemizin hemen hemen her bölgesinde yayılış gösteren kavaklar türlerine göre farklı botanik özellikler gösterirler. Kavakları tohumla büyütmek mümkünse de bunlar da vejetatif olarak çelik yolu ile çoğaltılır. Kavakların hafif ve yumuşak odunu kolay işlenir. Kibrit yapımında çok kullanıldığı gibi selüloz ve kağıt endüstrisininde kıymetli bir hammaddesidir.

Kavakların sürgün verme özellikleri fazladır. Özellikle ılıman ve serin yerlerde, bilhassa akarsu kenarları ve dolma arazide iyi yetişirler. Durgun sulu yerlerde ve ağır topraklarda iyi bir gelişme göstermezler. Genellikle sığ kök sistemi kurarlar.

Ambalaj, kaplama, kontrplak, resim tahtası, makara ve müzik aletleri yapımında kullanılır.

Kavak cinsinin ülkemizde yetişen 4 türü vardır.
Karakavak (Populus nigra L.)
Akkavak (Populus alba L.)
Titrekkavak (Populus tremula L.)
Fırat Kavağı (Populus euphratica Oliv.)

Cinar (Platanus orientalis)

Ülkemizin hemen hemen bütün orman mıntıkalarındaki de-re içlerinde, nehir yataklarında doğal olarak bulunduğu gibi şehirlerde yol kenarlarında, park ve bahçelerde süs bitkisi olarak rastlanır.

20-30 m ye kadar boylanabilen, 5–6 m çap yapan, yüzlerce yıl yaşayan ulu ağaçlardır. Serbest büyüdüğü zaman kısa gövde, kalın dal ve geniş tepe yapar. Gövde ve dallar açık gri veya yeşilimsi gri renktedir. Yaşlı gövdelerin kabukları küçük levhalar halinde kalkar ve yavaş dökülür. Elimsi iri yaprakları ve küremsi topluluklar oluşturan çiçekleri vardır.

Kentlerimizde rastlanan Platanus occidentalis (Batı Çınarı) ve Platanus acerifolia’nın (Akçaağaç Yapraklı Çınar) anayurdu Kuzey Amerika ve Avrupa’dır.

Kaplama, mobilya, ambalaj, kuru madde fıçıları ve mutfak aletleri yapımında kullanılır.